آموزش خلاق از راه ادبیات در فارسی‌آموز نخودی

هنگامی که در آموزش خلاق، افزار اصلی نوشتار ادبی است، به آن «آموزش خلاق از راه ادبیات» می‌گوییم. هر نوشتار ادبی برای این کار مناسب نیست و باید با همین هدف تهیه شده باشد؛ هرچند برخی آثار، مانند «کرم اندازه‌گیر» لئو لئونی، بی‌آنکه نویسنده چنین هدفی داشته باشد، برای آن مناسب‌اند.

فارسی‌آموزهای ادبی نخودی با این رویکرد ساخته شده‌اند که جهان ادبیات را با جهان آموزش پیوند دهند. هر کدام روایتی ادبی است که یک «جهان جانشین» را به کودک می‌شناساند. کودک با رفتن به درون این جهان می‌خواهد آن را کشف کند؛ هم لذت می‌برد و هم گام‌های شناختی را یکی‌یکی می‌پیماید.

نمونه: نخودی ۲ و ۳

داستانک‌های فارسی‌آموز ۲ و ۳ بهترین نمونه‌اند؛ در آن‌ها نخودی و نخودفرنگی شخصیت‌هایی طرفدار محیط زیست‌اند. کودک با درگیر شدن با این داستانک‌ها مرحله‌هایی از رشد شناختی را می‌گذراند که سرانجام او را به کنشگری زیست‌محیطی می‌رساند. از این پس دو چشم‌داشت از او داریم: یک مهارت یا کاردانی، و واکنش‌های اندیشه‌ورزانه — هدف نهایی آموزش خلاق از راه ادبیات.

چرا ادبیات؟

برتراند راسل می‌گوید کودکان نخست با حس‌های خود جهان را می‌شناسند و سپس با حس‌های دیگران آن را گسترش می‌دهند. روایت ادبی هم حس‌های هیجانی کودک را به کار می‌اندازد و هم حس‌های شخصیت‌ها را در اختیارش می‌گذارد. به گفته‌ی الن وینر، روایت ادبی سه ویژگی دارد: آواهای واژگان، بافتار درست واژگان با استعاره‌ها، و ساختار نوشتار همچون یک کل.

کودکی که در خواندن دشواری دارد، به سبب انگیزش‌های عاطفی روایت، آن را به‌آسانی کنار نمی‌گذارد؛ در حالی که نوشتارهای غیرداستانی را زود رها می‌کند. و برای کودکی که شوق خواندن دارد، ادبیات برانگیزاننده‌ای نیرومند برای شناخت، آگاهی و لذت است.

ما به کودکان آموزش نمی‌دهیم که تنها لذت ببرند؛ آموزش می‌دهیم که نسبت به جهان پیرامون حساس باشند و حس انسان‌دوستی، دادگری و مسئولیت اخلاقی و شخصی داشته باشند. داستانی که بخنداند و کودک را به اندیشه و کنشگری وادارد، به هدف آموزش خلاق رسیده است.