فرایند آموزش بر پایه‌ی متن ادبی
لوئیز روزنبلات (Louise Michelle Rosenblatt) میان خواندن متن‌های غیرادبی و ادبی تفاوت می‌گذارد و می‌گوید: ما دو گونه متن داریم، متن‌های اطلاعاتی (expository) و متن‌های ادبی (literary text). در متن‌های اطلاعاتی، کودک تنها به دریافت اطلاعات از درون متن توجه دارد، اما در متن ادبی کودکان به درون متن می‌روند و آواها و زندگی درون متن را در ذهن خود بازسازی می‌کنند. بنابراین اگر از متن‌های ادبی برای آموزش کودکان استفاده شود، در ذهن آن‌ها اثر بلندمدت می‌گذارد و آموزش را جهت‌دار و ساده‌تر می‌سازد.
برای شناخت واکنش‌های کودکان به متن‌های ادبی: اگر داستان یا ترانه‌ای را برای کودک خواندید و او تنها گوش داد، بی آن‌که واکنش نشان دهد، در سطح نخست (دریافت) ایستاده است. این رخداد در ترانه‌خوانی یا داستان‌خوانی کمیاب است و بیشتر کودکان به ترانه و داستان واکنش هیجانی نشان می‌دهند، مگر این‌که ترانه و داستان ادبیت کافی نداشته باشد. سطح دریافتی در آموزش و یادگیری بستگی به گذر به سطح دوم دارد.
اگر ترانه یا داستانی را برای کودک خواندید و او واکنش نشان داد، خندید، غمگین شد یا به فکر فرو رفت، او به ترانه یا داستان واکنش هیجانی نشان داده است؛ سطح واکنش هیجانی پیش از سطح آموزش دیده می‌شود.
اگر ترانه یا داستانی را برای کودک خواندید و او نسبت به رخدادها و شخصیت‌ها ارزش‌گذاری کرد، وارد مرحله‌ی حساسی از آموزش شده‌اید. کودک بر پایه‌ی داده‌ها به داوری نشسته است. سطح ارزش‌گذاری در کودک، او را یک گام دیگر به سوی یادگیری مؤثر پیش می‌برد.
اکنون اگر کودک همه‌ی داده‌ها و ارزش‌های ترانه یا داستان را در ذهن خود بازسازی کرد و بر پایه‌ی آن به اندیشه‌ورزی پرداخت، وارد سطح بالاتر و حساس‌تری در آموزش شده است که سطح سازمان‌دهی است.
و آن‌گاه اگر کودک پس از این‌که داستان و فرایند یادگیری به کنار گذاشته شد، در روزها و هفته‌ها و ماه‌های بعد، بر مبنای ارزش‌گذاری‌ها و سازمان‌دهی‌هایی که هنگام شنیدن داستان انجام داده است، نسبت به موقعیت‌های واقعی و در جهان بیرونی واکنش نشان داد، یعنی آن‌چه را از ترانه یا داستان آموخته در جهان واقعی به کار برده و به یادگیری‌اش ویژگی یا تشخص بخشیده است.
برتراند راسل می‌گوید که کودکان نخست با حس‌های خود جهان را می‌شناسند و سپس با حس‌های دیگران آن را گسترش می‌دهند.
هنگامی که یک متن ادبیِ آموزش خلاق روبه‌روی آن‌ها گشوده می‌شود، نه تنها حس‌های هیجانی آن‌ها به کار می‌افتد، بلکه حس‌های دیگری که در متن داستان قرار گرفته است به کودک کمک می‌کند که به شکل عاطفی یا هیجانی آموزش ببیند.
هنگامی که کودکان در خواندن و آموزش دشواری دارند، ادبیات به سبب انگیزش‌های عاطفی که درون متن دارد، سبب می‌شود که کودک به سختی از آن جدا شود؛ در حالی که تجربه ثابت کرده است کودک به آسانی متن‌های غیرادبی و غیرداستانی را رها می‌کند.
شکل دیگر آن نیز مطرح است: هنگامی که کودکان شوق به خواندن و آموزش دارند، ادبیات برانگیزاننده‌ای بسیار نیرومند برای گسترش و افزایش شناخت و آگاهی و لذت بردن است.
ادبیات تنها یک رسانه یا افزار برای لذت بردن و برانگیختن تخیل کودک نیست، بلکه همواره کارکرد شناختی دارد. ما به کودکان آموزش نمی‌دهیم که تنها لذت ببرند و شاد باشند؛ ما به کودکان آموزش می‌دهیم که نسبت به جهان و پیرامون خود حساس باشند و حس انسان‌دوستی، دادگری، مسئولیت اجتماعی و اخلاقی داشته باشند.
اگر داستانی تنها با هدف خنداندن نوشته شده باشد، تنها یک بخش از کار را انجام داده است؛ اما اگر داستانی بخنداند و کودک را به واکنش و اندیشه و کنشگری وادارد، به هدف آموزش خلاق از راه ادبیات رسیده‌ایم.
هنگامی که کودک همه‌ی سطح‌های پیش‌گفته را گذراند، باید انتظار داشت که او نخست از جنبه‌ی هیجانی و عاطفی رشد کند و سپس واکنش‌های اندیشه‌ورزانه یا شناختی نشان دهد. اگر در فرایند آموزش و یادگیری توانستیم کودک را از جنبه‌ی هیجانی درگیر کنیم، به یک هدف رسیده‌ایم؛ اما اگر توانستیم او را به سطح شناختی یا اندیشه‌ورزی برسانیم، به همه‌ی هدف‌هایمان رسیده‌ایم.