آواورزی

آواورزی برای بیداری آوایی و واجی در خردسالان 

برنده نشان گوزن زرد برای آموزش خلاقانه زبان پایه به خردسالان در سال ۱۳۹۴
برنده نشان گوزن زرد برای آموزش خلاقانه زبان پایه به خردسالان در سال ۱۳۹۴
برنده نشان طلای لاکپشت پرنده در سال ۱۳۹۳ برای آموزش خلاقانه زبان پایه به خردسالان
برنده نشان طلای لاکپشت پرنده در سال ۱۳۹۳ برای آموزش خلاقانه زبان پایه به خردسالان
آواورزی یا کتاب شناخت آواها برای :
گروه سنی ۲-۶ سال
نیاز: ساختار زبان را آمیختن آواها (زنجیری وزیرزنجیری) می‌سازند. هیچ کودکی نمی‌تواند با گوش دادن تنها خواندن بیاموزد. کودکان برای زبان‌آموزی باید فرایندی را بپیمایند که به آن “آمادگی خواندن” می‌گویند.”آواورزی” یکی از مراحل آمادگی خواندن است. کودکان آواها را می‌شناسند و سپس بر زبان می‌آورند. اگر روی توانایی‌های آوایی کودکان کار شود زبان را در مراحل خواندن و نوشتن بسیار زودتر وسنجیده‌تر خواهند آموخت. هم چنین خانواده‌ها و مربیان و درمان‌گران کودکان با نیازهای ویژه مانند کودکان کم‌توان ذهنی یا کودکان زبان‌پریش که دشواری‌ها و کمبودهایی در کارکردهای زبانی مانند لکنت دارند با استفاده از این بسته می‌توانند از بخش‌های گوناگون آن برای بهبود آسیب‌ها و کمبودهای این کودکان در سطح های گوناگون بهره ببرند.
اهداف:
حساس کردن کودک به دستگاه آوایی وشنوایی خود.
تقویت توانایی خوب گوش دادن
شناخت وپردازش آواها (آواها را بشناسد و به زبان آورد) و یادگرفتن رانش درست آواها
تقویت هوش زبانی ، منطقی و اجتماعی کودک (بتواند به درستی با دیگران ارتباط برقرار کند و از نیازها و هیجان‌های دیگران آگاه شود.)
شناخت آواهای زنجیری و زیرزنجیری زبان فارسی و درنتیجه درست و زیبا سخن گفتن ( چیرگی بر آواها و نواها)
گسترش دایره‌ی واژگانی کودک
لذّت وسرگرمی
ابزارمورداستفاده :
بستۀ آواورزی شامل سه کتاب: خواندن، کارورزی و راهنمای مربی به اضافۀ نماکارت‌های آوایی. کتابِ خواندن شامل داستان‌هایی برای شناخت آواهای جانوری ، طبیعی و ابزاری یا صنعتی است. کتاب کار فعالیت‌هایی را پیشنهاد کرده است که با توجّه به ناهمگونی شیوه‌های یادگیری کودکان برنامه‌ریزی شده تا هم کودکانی که به شیوه یادگیری دیداری بهتر می‌آموزند و هم کودکانی که در گروه یادگیرندگان شنیداری یا یادگیرندگان دست‌ورزانه هستند بتوانند آواها را به خوبی یاد بگیرند.
شیوۀ کار :
پیش از آغاز کار با کتاب ، کودک را به فعالیت‌های بدنی تشویق می‌کنیم نفسِ عمیق، ورزش ونرمش ریتمیک، تن‌ آرامی و بخشی از روندی است که پریشانی‌ها واسترس‌ها را از کودک دور می کند و به تمرکز بیش‌تر او کمک می‌کند.
از کتابِِ خواندن یک داستان را بلند خوانی می‌کنیم (با رعایت همۀ آنچه در بلندخوانی باید در نظر داشت)
دربارۀ داستان چند پرسش می‌کنیم که نمونه‌های آن در کتاب کار آمده است.
با جلب توجّه کودک به تصاویر و پرسش‌های تصویری او را به تصویرخوانی تشویق می‌کنیم. می‌توان درضمن این کار رنگ‌ها، شکل‌ها، کنش‌ها، درست نگاه¬کردن و… را به کودکان آموخت
کودک را به تمرین آواها تشویق می‌کنیم و ترانه‌های بازی‌گون کتاب کارورزی را با او تمرین می‌کنیم
خواندن آوازی به صورت گروهی کنشی است که کودکان بسیار دوست دارند. کودکان زبان‌آموز و هم چنین کودکانی که آموزش موسیقی می‌بینند پایه ریتم و درک آن را از کارورزی‌های این بسته می‌آموزند.
انجام بازی‌های آوایی برگرفته از بازی‌های سنتی با کودکان
جایگزینی یک واک (صدا) به جای واک دیگر برای بالابردن توانایی کودک در شناخت از کارکردها و چگونگی ساخت واژه‌ها
تکنیک دیگری که در این بسته آمده و بسیار در پیشرفت زبانی کودکان نقش دارد، خواندن گفت‌وگویی است. خواندن گفت‌وگویی با سه تکنیک عمده شکل می‌گیرد. نخست یک پرسش با “چه” می‌کنیم . پرسش باید پایان باز داشته باشد. پاسخ کودک را با پرسش‌های دیگر گسترش می‌دهیم و او را درفکرکردن و سخن گفتن دربارۀ چیزهای پیرامون تشویق می‌کنیم.
نماکارت‌ها نیز برای کارورزی‌های دست‌ورزانه و دیداری است تا کودکان مفهوم گام بلند و کوتاه را از جنبه زبانی و موسیقیایی بیاموزند.
هم چنین در این بسته بسیاری کارورزی‌های دیگر هست که مربی با خلاقیت خود می‌تواند آن‌ها را گسترش داده و کارهای بسیار دیگری هم با کودکان انجام دهد.

برچسب ها: شناخت آواها با کودکان، آموزش آواها به کودکان، بیداری آوایی در کودکان ، بیداری واج شناختی در کودکان ، آموزش صداها به کودکان 

ادوارد کلاپارد Edovared Claparde در سال ۱۹۰۱ در انجمن پزشکان ژنو سخن رانی کرد و ضمن انتقاد از ناهماهنگی برنامه های درسی با استعداد و ذهن دانش آموزان به روشنی گفت: ما به ذهن کودکان کم‌تر از پای‌شان اهمیت می‌ دهیم. همیشه کفش را به اندازه ‌ی  پای کودک انتخاب می‌ کنیم، ولی آموزش و پرورش را با استعدادها و امکانات ذهنی ایشان متناسب نمی‌سازیم.

۱۰ پرسش رایج درباره‌ی آواورزی

• آواورزی به چه معناست و کاربرد آن چیست؟
آواورزی روی ورزیدن یا ورزش آواها با کودکان خردسال کار می‌کند. در رشد زبانی کودکان مرحله ۲ سال تا شش سالگی بسیار اهمیت دارد. در این دوره پرورش توانایی شنیداری کودک می‌تواند در رشد زبانی او بسیار تاثیرگذار باشد. به طور کلی در ایران و کشورهایی مانند ما، آموزش زبان را مترادف با آموزش خواندن و نوشتن می‌گیرند که این یک برداشت نادرست و کهنه از آموزش زبان است. چون این آموزش( آواورزی ) با روند رشد کودک هم راستا است به تفکیک و شناخت آواها و تیز شدن گوش کودک کمک‌های شایان می‌کند.

• آواورزی مناسب کدام گروه از کودکان و چه سنی است؟
آواورزی هم برای کودکان با توانایی معمولی و هم کودکان با نیازهای ویژه مناسب است. گروه سنی آواورزی هم از دو تا سه ساله تا پنج و شش ساله امتداد دارد. در این باره لازم به ذکر است که تفکیک روشنی برای سن کودک وجود ندارد. ممکن است یک کودک که در فضای خالی از کنش و واکنش پرورش پیدا کرده است در سن بالاتر هم به این گونه از آموزش نیاز داشته باشد. اما در مورد کودکان با نیازهای ویژه که طیف گسترده ایی از کودکان درخودمانده تا کودکان با آسیب‌های مغزی و کودکان کم توان ذهنی است، آواورزی بسته به مورد کاربرد دارد.

• آیا نمونه‌ی دیگری از این بسته آموزشی در ایران و به زبان فارسی وجود دارد؟
باید گفت که وضعیت آموزش زبان به کودکان پیش دبستان در ایران بسیار آَشفته و وضعیت نابسامانی دارد. متولی آن شناخته شده نیست. از یک سو سازمان‌های دولتی مانند آموزش و پرورش و بهزیستی به تولید محتوا می‌پردازند و از سوی دیگر ناشران بخش خصوصی. اما آن چه سازمان‌های دولتی تولید می‌کنند، نوآورانه نیست و آن چه نهادهای خصوصی به تولید آن می‌پردازند بیش تر بازارمحور یا تجارتی است. به طور کلی آموزش پیش دبستان در ایران یکی از ناگوارترین وضعیت‌ها را در میان کشورهای جهان دارد.
در این میان، هنوز هستند گروه‌هایی که فکر می‌کنند کودک پیش دبستان نیاز به آموزش زبان ندارد. این گروه با تحول آموزش زبانی در جهان معاصر آشنایی ندارند. گروهی دیگر فکر می‌کنند می‌توان هر محتوای نامناسب یا کهنه ایی را به عنوان آموزش زبان به کودکان پیش دبستان به کار برد. متاسفانه تاکنون در زبان فارسی و در ایران امروز بسته‌های آموزش زبان به کودکان پیش دبستان وجود نداشته است. این نخستین تجربه علمی و پژوهشی در این زمینه است.

• این بسته چه ویژگی‌هایی دارد؟
آواورزی در چارچوب آموزش خلاق کودک محور که رویکردی نو در ایران است، تهیه شده است. این رویکرد از بالا به کودک نگاه نمی‌کند. در این رویکرد اصل آموزش برپایه نیازهای کودکان که بازی و شادی و شکوفایی رشد است، شکل گرفته است. بنابراین فرآورده‌های موجود در این چارچوب همگی با داستان و ترانه همراه هستند و کودکان به اشتیاق به سوی آن‌ها می‌روند.

• آیا آموزش این بسته به کودکان خردسال در روند آموزشی آن‌ها در هنگام دبستان تاثیر منفی نمی‌گذارد؟
آواورزری به خردسالان کمک می‌کند که گام‌های خواندن و نوشتن را که خوب شنیدن و خوب سخن گفتن است بهتر فرابگیرند. بنابراین خردسالانی که با این بسته‌ها آموزش می‌بیند درهنگام دبستان از جنبه شنیداری و سخن گفتن با کودکانی که روی آن‌ها کار آواورزی نشده است در دو سطح متفاوت قرار می‌گیرند. کودکانی که کار آواورزی انجام داده‌اند، در سخن گفتن و خواندن و نوشتن رشد بالاتری خواهند داشت.

• چرا در آواورزی ویژگی‌های سخن یا زبان گفتاری مانند زیر و بمی ، کشش، ریتم و غیره آموزش داده می‌شود؟
بنیاد سخن بر شناخت آوا و نوا است. آواها همان سخنی است که ما برزبان می‌رانیم و نواها شکل و ویژگی سخن ماست. آوای بدون نوا، سخن گفتن ماشینی یا طوطی وار است. هنگامی که ما شعر می‌خوانیم نوای سخن ما شاعرانه است و هنگامی که درباره‌ی چیزی خبر می‌دهیم نوای سخن ما خبری است. کودکان این چیزها را در زبان مادری فرامی گیرند. اما برای درک ژرف تر آواها و نواها نیاز است که آن‌ها به گونه ایی روش مند کار آواورزی را انجام دهند تا بر سرشت آواها و نواهای زبان فارسی آشنا شوند. در این مورد در آواورزی بنیادهای آواها و نواها آموزش داده می‌شود

• آیا آواورزی تنها مختص زبان است یا برای آموزش بنیادهای موسیقی به خردسالان سودمند است؟
بنیادهای آموزش زبان و موسیقی بر خوب شنیدن استوار است. به گفته ایی برای این که کودک موسیقی دان خلاقی شود، باید یک گوش بزرگ داشته باشد. یعنی همه وجودش گوش باشد. بنابراین در آواورزی خردسالان با شناخت ریتم‌ها که هم در زبان و هم در موسیقی مشترک هستند، بنیادهای آموزش موسیقی را نیز فرا می‌گیرند.

• برای آموزش آواورزی آیا به مربی نیاز است یا می‌شود آن را در خانه نیز با کودکان کار کرد؟
همه‌ی آثاری که در چارچوب آموزش خلاق کودک محور منتشر می‌شوند، به دوگونه آموزش در خانه و آموزش در آموزشگاه طراحی شده‌اند. راهنماهای مفصل در این بسته‌ها گام به گام خانواده یا مربی را برای آموزش اصولی و کاربرد آن در خانه یا آموزشگاه راهنمایی می‌کنند.

• آیا در خانواده‌های تک فرزند ضرورت کار با آواورزی بیش تر است؟
بله. چون کودکان در گفت و گو با هم زبان خود را رشد می‌دهند، هنگامی که در خانواده‌های تک فرزند به سر می‌برند محیط رشد زبانی آن‌ها کم بار می‌شود. در این حالت والدین می‌کوشند با تشویق کودک به دیدن تلویزیون یا فیلم برای او فضای بهتری از نظر شنوایی فراهم کنند. اما این‌ها هیچ کدام جای آموزش دهان به دهان را نمی‌گیرد.

• آیا تماشای زیاد تلویزیون و فیلم شنوایی کودک را تقویت نمی‌کند؟
تلویزیزیون و فیلم فضای تعاملی یا درکنشی ندارند. یک سویه هستند و کودکی که در برابر آن‌ها نشسته و تماشا می‌کند نقش کنش پذیر دارد. افزون براین آواها و نواها به صورت طبیعی از این افزارهای الکترونیک پخش نمی‌شود و کودکان نمی‌توانند به درستی آواها و نواها را بیاموزند. بنابراین نیاز است که کودکان آواها و نواها را در بستر طبیعی بیاموزند